respective (avv.)

1. relativamente (Quaglioni Mon.).
Mon. III viii 8 Cum ergo ita sit, manifestum est quod non absolute summenda est illa distributio, sed respective ad aliquid.

Mon. 1

respective, Mon. III viii 8

-

Hapax nel lat. dantesco. Il termine, non att. nel lat. class. e tardoant., è impiegato nel lat. mediev. dove costituisce un tecnicismo del linguaggio logico. Il suo signif. è ben reso da quanto si legge nel Lex. Philos. Micr. (s.v. respectus): «Respective dicitur, quod habet respectum ad aliud, sive ut terminum, sive ut subiectum».

 

-
Voce corrispondente nelle opere volgari di Dante:
-
Latino classico e tardoantico:
-
Latino medievale:

il termine è att. a partire dall’età mediev. in contesti essenzialmente legati all’ambito filosofico; se ne riporta qualche esempio: Alessandro di Hales, Quaest. disp. q. 5, m. 1, par. 14 Secundum quod est Filius, respicit Patrem dictum personaliter; secundum vero quod homo, respicit Patrem respective ad creaturam (LLT-B); Alberto Magno, Comm. in I Sent. d. 6A, a. 1 Respective autem dicitur respectu finis intenti, aut respectu efficientis cogentis (LLT-B); Bonaventura, Comm. in II Sent. d. 16, a. 1, q. 3 Aliquando superlativum intelligitur respective, et tunc dicit excessum respectu omnium, ad quae comparatur (LLT-B); Ruggero Bacone, Quaest. in met. 2 infinita distantia duplex; aut absolute aut respective, inter pure nichil et ens est infinita distantia, et nichil dicitur univoce de istis; alio modo respective, et sic veritas incomplexa dicitur habere infinitam distantiam a veritate increata, unde in respectu habet distantiam (LLT-B); Raimondo Lullo, Ars brevis d. 4 Et ius naturale est magnum, sed respective ius positivum est parvum (LLT-A); Engelberto di Admont, Speculum 8, 2 Quoniam igitur magnificentia dicitur a magnitudine, magnum autem et parvum dicuntur respective, propter quod idem contingit diversis respectibus dici magnum et parvum, sicut collis dicitur magnus respectu tumuli et parvus respectu montis (MGH).

Lessicografi medievali:
-
Commentatori danteschi:
-
Autore: Federica Favero.
Data redazione: 29.06.2021.
Data ultima revisione: 15.08.2022.